Begroting 2020

Onderhoud kapitaalgoederen

Openbare ruimte, onderhoud

Wat willen we bereiken?

Een goed onderhouden, functionele infrastructuur in de openbare ruimte waar de burgers tevreden over zijn en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt vooral zichtbaar door middel van actieve inwoners en ondernemers die defecten in de openbare ruimte melden. Daarnaast bij acceptatie en meedenken over noodzakelijk beheer en groot onderhoud in relatie tot tijdelijke verkeersmaatregelen, omleidingen en stremmingen (voor indicatoren zie programma bereikbare stad).
Ondanks de vanaf 2016 doorgevoerde bezuinigingen streven we ernaar om het bereikte niveau van tevredenheid over het onderhoud van de openbare ruimte te consolideren.

Wat gaan we er voor doen?

Wegen
Het areaal verhardingen in beheer bij de gemeente is sinds 2008 met bijna 25% toegenomen van circa 747 ha tot 931 ha. Dit is inclusief de verwachte areaaluitbreiding in 2020. In 2018 is een inspectie van het areaal verhardingen uitgevoerd. Het areaal verhardingen scoort conform de CROW inspectiemethodiek gemiddeld 96% voldoende op het beleidsthema veiligheid. Daarmee voldoet het aan de gestelde streefwaarde van 95%. Zie onderstaande tabel.

In 2019 is de onderhoudsplanning wegen geactualiseerd op basis van onder andere inspectie op schadeontwikkeling van de verhardingen, meldingen, beschikbare middelen en de risicoafweging uit het beleidsplan beheer openbare ruimte. Door onderhoudswerkzaamheden aan wegen te combineren met andere initiatieven in de openbare ruimte, lukt het ondanks eerdere bezuinigingen op het budget wegbeheer, de kwaliteit van de wegen redelijk op orde te houden. Dit blijkt uit onder meer uit de inspectieresultaten en de score tevredenheid van 7,3 in het KTO 2017. Op veiligheid blijven er aandachtspunten, zoals de kwaliteit van fiets- en voetpaden, mede in relatie met opdruk door boomwortels. De problemen met boomwortelopdruk in verharding en schades op wegen in het buitengebied worden omvangrijker.

Om kapitaalvernietiging tegen te gaan en veiligheid, bereikbaarheid en de Bossche basiskwaliteit te borgen, wordt er in 2020 op tientallen locaties onderhoud aan de verhardingen uitgevoerd. Hierbij ligt de prioriteit bij verharding van fietspaden en voetpaden, waarbij met voorrang de ontstane onveilige situaties worden aangepakt.

Ten aanzien van duurzaamheid blijft bij rijbanen met bestrating, het kwaliteitsniveau achteruit gaan. Vooral bij de betonmaterialen die in de periode 1975-1995 zijn toegepast. Via vitalisering worden deze wegen geleidelijk vernieuwd. In relatie tot beschikbare middelen wordt het onderhoud primair gestuurd op veiligheid en comfort en daarna op duurzaamheid en aanzien.

Bij wegen in de hoofdstructuur waar het asfalt vervangen wordt en waar de geluidsbelasting hoog is, continueren we het beleid om zoveel mogelijk geluid reducerend asfalt toe te passen. Bestaande materialen die nog van voldoende kwaliteit en aanzien zijn worden in het kader van duurzaamheid en CO2 reductie zoveel mogelijk hergebruikt. Vrijkomend teer houdend asfalt wordt volgens de Code Milieuverantwoord Wegbeheer door een erkende gecertificeerde verwerker op een verantwoorde wijze thermisch gereinigd.

CROW score op beleidsthema’s wegen a.h.v. inspectie verhardingen 2018

Veiligheid

Comfort

Duurzaamheid

Aanzien

Onvoldoende

2%

4%

1%

2%

Matig

2%

1%

1%

3%

Voldoende

96%

96%

98%

95%

Eindtotaal

100%

100%

100%

100%

Civieltechnische kunstwerken

De afgelopen jaren hebben wij ingezet op professioneel beheer. Veiligheid staat daarbij voorop. Om de veiligheid te waarborgen en om meerjaren onderhoudsplanningen en versterking- en vervangingsplanningen te actualiseren, zijn inspecties naar de staat van de kunstwerken en uitgebreid onderzoek naar de constructieve veiligheid ingezet. In 2019 is een raamovereenkomst voor de technische inspectie van het gehele areaal Europees aanbesteed. Ook in 2020 worden inspecties uitgevoerd. De resultaten van deze inspecties vormen de basis voor het meerjaren onderhoudsplan.

Van circa 160 objecten ontbreekt voldoende informatie om over de veiligheid een onderbouwde uitspraak te kunnen doen. Zoals aangekondigd in de RIB “Veiligheid van bruggen en tunnels in de openbare ruimte” (8258990) is een aantal pilot onderzoeksopdrachten naar de constructieve veiligheid in 2018 gestart. Op basis van de opgedane kennis en ervaring van de pilots, is in 2019 ook een raamovereenkomst voor het onderzoeksprogramma constructieve veiligheid Europees aanbesteed en gestart. In 2019 stonden binnen dit onderzoeksprogramma 19 kunstwerken op de planning. In 2020 gaan we circa 25 kunstwerken onderzoeken. Het onderzoeksprogramma wordt naar verwachting in 2022 afgerond.

Omdat we niet alle objecten in één keer kunnen onderzoeken, zijn de objecten geprioriteerd. De kunstwerken die het grootste risico opleveren op onvoldoende veiligheid of die de grootste impact qua bereikbaarheid hebben, hebben de hoogste prioritering gekregen bij het uitvoeren van de onderzoeken. Op basis van de areaalinspecties en de uitkomsten van de onderzoeken naar de constructieve veiligheid, worden de noodzakelijk maatregelen ingepland en uitgevoerd. In incidentele gevallen kunnen de uitkomsten leiden tot direct benodigd ingrijpen.

Om snel en adequaat de benodigde veiligheidsmaatregelen, versterkingen en/of vervangingen te kunnen voorbereiden en uitvoeren, is een innovatieve aanpak, gericht op samenwerking, bereikbaarheid en duurzaamheid noodzakelijk.

In 2020 worden de overige reguliere onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd binnen het integrale raamcontract “Regulier onderhoud kunstwerken en water” dat in 2019 is aanbesteed. In 2020 vervangen we daarnaast 3 fietsbruggen in het Westerpad in Rosmalen.

Beweegbare bruggen en sluizen

Voor 2015 beschikte de gemeente over drie beweegbare bruggen. In 2015 zijn er twee sluizen en zes beweegbare bruggen van Rijkswaterstaat overgenomen. In het zogenaamde ‘Sluis 0’ project zullen drie van deze beweegbare bruggen worden vastgezet.

In 2020 wordt aangevangen met de realisatie van het project ‘Sluis 0’, waarvan verwacht wordt dat dit doorloopt tot en met 2022. Het project ‘Sluis 0’ omvat het ombouwen van de huidige ‘Sluis 0’ tot een kleinere sluis, waarbij een deel van de huidige sluis opnieuw wordt ingericht als park. Daarnaast het renoveren van de Anthoniebrug en het vastzetten en conserveren van de drie andere ophaalbruggen over de Zuid Willemsvaart in het stadscentrum. Om er zeker van te zijn dat de bruggen na vastzetten en conserveren weer een voldoende lange levensduur verwachting hebben worden deze bruggen op dit moment doorgerekend op het gebied van constructieve veiligheid. Dit is meegenomen in het onderzoeksprogramma constructieve veiligheid.

De bedienruimte bij sluis Engelen fungeert sinds 2019 als de centrale bediening van sluis Engelen en diverse bruggen. Waaronder de in 2019 gerenoveerde Industriehavenbrug en de al eerder gerenoveerde Dungense brug. In 2020 wordt deze bedienruimte verder gerenoveerd. Daarnaast wordt gekeken of het andere bedienhuis op het complex dat niet meer in gebruik is, kan worden verwijderd.

Na afronding van het project ‘Sluis O’ zijn de installaties van de meeste beweegbare bruggen in ’s-Hertogenbosch gerenoveerd en voldoen aan de huidige richtlijnen. Alleen de installaties van de Boombrug en de Draaibrug volgen nog indien nodig. Dit wordt in 2019 geïnventariseerd en zo nodig in 2021 gerealiseerd. Hiermee is de inhaalslag afgerond van het onderhoud en renoveren van de installaties van de objecten, welke in 2015 zijn overgenomen van Rijkswaterstaat. In 2020 wordt gewerkt aan een meerjaren onderhoudsplan voor alle beweegbare bruggen en sluizen in ‘s-Hertogenbosch.

Riolering

In 2020 gaan we verder met het stimuleren van waterbewustzijn middels de campagne Waterbewustzijn. Wij stimuleren bewoners en ondernemers om tegelijk met (riolerings-)projecten in de openbare ruimte maatregelen op eigen terrein te nemen, zoals het opvangen van regenwater. De subsidieregeling Groene Daken zetten we ook in 2020 door. Hiermee verminderen wij het verhard oppervlak en verbeteren wij het leefklimaat in de stad.
Bij nieuwbouw en renovatie maken we afspraken met de indieners over de afvoer van regenwater volgens het hemelwaterbeleid (Waterplan 31 januari 2017).

Daarnaast voeren we in 2020 de volgende taken uit:

  • Vervangen riolering in o.a. de volgende projecten
    • Hollandse buurt ( Kruiskamp) fase 1
    • Boschveld, deelplannen 1, 2 en 4
    • Boschmeersingel
  • Afkoppelen van hemelwater in het kader van klimaatadaptatie gezamenlijk met andere projecten.
  • Vergroenen van de openbare ruimte bij herinrichtingen van wegen waar dit mogelijk is.
  • Uitvoeren rioolreparaties om de levensduur van de riolering op te rekken tot een geschikt vervangingsmoment.
  • Renoveren van de rioolgemalen Acaciasingel en Limietlaan.
  • Gefaseerd vervangen van de elektrische installaties van gemalen en bergbezinkbassins.
  • Opstarten van risicodialogen aan de hand van de resultaten van de stresstesten hevige neerslag, hitte en droogte .
  • Voor kennisontwikkeling en vergroten efficiency deelnemen aan de Samenwerkingsverbanden werkeenheid Doelmatig Waterbeheer de Meierij en Regio Noordoost Brabant. We werken samen op de thema’s beperking van gevolgen van klimaatverandering en waterbewustzijn van bewoners en bedrijven verhogen.

Water

’s-Hertogenbosch beschikt over ca. 100 kilometer watergangen en daarmee ca. 200 km oever, waarvan ca 120 km is beschoeid. In 2016 is een onderhoudscontract afgesloten voor het onderhoud van de beschoeide oevers. In de komende 10 jaar wordt 90 kilometer beschoeiing vervangen en 30 kilometer omgevormd naar natuurvriendelijke oever.

In de periode 2019 - 2021 pakken wij circa 30 km oever aan in de wijk Noord, waarvan 10 km omgevormd wordt tot natuurvriendelijke oever. Dit voeren wij uit in samenwerking met Waterschap Aa en Maas. Daarnaast wordt op basis van een dieptepeiling van alle watergangen in wijk Noord beoordeeld welke watergangen wel- en welke watergangen niet gebaggerd moeten worden.

Tot slot voeren we in 2020 een inspectie uit van de ruim 2.000 watergerelateerde objecten, zoals de steigers, duikers, damwanden en trappen. Op basis van de resultaten wordt een meerjaren onderhoudsplanning uitgewerkt en worden de meest urgente onderhoudsmaatregelen direct uitgevoerd.

Groen

Groen draagt bij aan het verbeteren van het leefklimaat van de stad. Het levert een bijdrage aan een betere waterhuishouding, ondersteuning van de biodiversiteit, verbetering van de luchtkwaliteit en heeft ook een positief effect op gezondheid en welzijn. Daarnaast is er ruimte voor sociale ontmoeting en beweging in het groen. Buurten met veel groen hebben minder last van hittestress en worden als een prettige leefomgeving ervaren.

De Bossche basiskwaliteit die wordt nagestreefd bij het onderhoud is vergelijkbaar met kwaliteit B van de CROW, met enkele plusgebieden (A niveau: door bewonersparticipatie die door de gemeente wordt ondersteund, kunnen burgers een hoger niveau realiseren). De bewoners zijn tevreden over het groen onderhoud. Met een score van een 7,5 (omnibus 2017) steekt de tevredenheid al jaren uit boven die van andere vergelijkbare Brabantse steden.

Ecologisch beheer bij bermen, bosplantsoen, bossen en waterlopen wordt in 2020 op basis van de nota biodiversiteit op diverse locaties verder uitgebreid. Gefaseerd maaien en bewust vegetatie laten staan zal in de winter zorgen voor schuilplaatsen voor insecten en andere kleine dieren.

Het aandeel sociaal werk (SROI) in het groenonderhoud blijft in 2020 groot (15%), in vergelijking met andere grote gemeenten. In onderling overleg met Weener XL wordt het aandeel werk afgestemd, om hun medewerkers binnen het gemeentelijk groen te laten deelnemen aan de arbeidsmarkt.

Bomen en inwoners

In de gemeente staan ongeveer 86.000 bomen. Jaarlijks wordt minimaal één derde van de bomen geïnspecteerd en gesnoeid. Vanwege de nasleep met betrekking tot de droogte van 2018, waardoor bomen meer dood hout vormen in de kroon, zal er in 2020 meer moeten worden gesnoeid. Daarbij wordt voornamelijk risicogericht beheerd. Uit dezelfde beheerbegroting wordt de burgerparticipatie betaald. Doordat de houding van inwoners polariseert, is het niet mogelijk aan alle wensen te voldoen. Er wordt veel tijd en budget geïnvesteerd om toe te lichten waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.

Er staan nog circa 5100 populieren. We vervangen planmatig jaarlijks een aantal van de bomen die vanwege leeftijd niet in te calculeren risico’s opleveren (takbreuk) opleveren. Daarnaast resteren ruim 1200 kastanjes, waarvan 60% in meer en mindere mate aangetast door de kastanje bloedingsziekte. De afstervende en onveilige bomen worden vervangen.

Een toenemend probleem is overlast en hinder van de eikenprocessierups. In 2020 wordt ook aanzienlijke overlast verwacht. De grootste risico locaties langs drukke fietspaden worden bestreden. Er wordt daarnaast een plan van aanpak gemaakt tegen essensterfte, een ziekte die in heel Nederland om grote ingrepen vraagt. Het betreft bijna 11.000 essen in laanbeplantingen en een groot aantal in gesloten beplantingen, zoals bossages.Inspecties in 2019 moeten aangeven waar gestart wordt.

De ambities van het college zijn uitgewerkt in een plan van aanpak vergroening en klimaatadaptatie. Hier geven wij invulling aan door 1.200 bomen per jaar te planten. Bij het (her)planten van bomen wordt geïnvesteerd in het verbeteren van groeiplaatsen ten behoeve van levensverlenging van de bomen.

Spelen

Van de bewoners met een mening over de speeltoestellen is de overgrote meerderheid tevreden over het onderhoud, veiligheid een aanbod van de voorzieningen voor de jeugd. De speeltoestellen en speelondergronden worden jaarlijks geïnspecteerd en onderhouden, conform de vigerende wetgeving.

In de periode tot 2010 is er via 12 wijkspeelplannen geïnvesteerd in veel nieuwe speelvoorzieningen. Speelvoorzieningen gaan gemiddeld 15-20 jaar mee. Veel van die voorzieningen (bijna een vijfde deel: 600 van de 3.200 toestellen) zijn om deze reden inmiddels aan vervanging toe. Het investeringsplan en de vitaliseringsbudgetten kunnen de vervangingsbehoefte maar voor een deel dekken. We werken daarom aan een nieuw beleidsplan Spelen. Vanaf 2020 worden vervangingen gerealiseerd conform het nieuwe beleid.

Het nieuwe beleid zal uitgaan van een optimaler gebruik van de voorzieningen. We verkennen mogelijkheden om speel- en sportlocaties te combineren met scholen en sportverenigingen. Per saldo denken we het areaal de komende jaren met 10% in kwantiteit te verminderen, maar in kwaliteit te verhogen. We willen dit bereiken door beter in te spelen op de daadwerkelijke behoeften. Organisaties, inwoners en de kinderen stimuleren we om per buurt met ons samen te werken en inbreng te leveren bij de aanstaande vervangingsmaatregelen. Het nieuwe beleid zal ook meer uitgaan van natuurlijk spelen, vergroening van speelplekken en worden de (speel)voorzieningen aantrekkelijk gemaakt voor inwoners van alle leeftijden.

Openbare Verlichting

In 2020 wordt de dynamische verlichting verder uitgerold. Hier worden innovatieve mogelijkheden toegepast, zodat het energieverbruik tot een minimum wordt beperkt. Daarnaast zijn er mogelijkheden in het kader van de slimme buitenruimte.

In onveilige straten wordt de verlichting conform het beleidsplan Openbare Verlichting aangepast en ook in het kader van het energieakkoord worden armaturen met daarin lampen met hoge vermogens als eerste vervangen. Deze “gele” verlichting zal uit de stad verdwijnen en plaats maken voor warm witte sociaal veilige verlichting met een laag energieverbruik. Er zijn nog circa 5000 “gele” lichtpunten welke de komende 3 jaar met voorrang worden vervangen door LED lampen. Inmiddels zijn er circa 9000 LED lampen aangebracht. Na de vervanging van de “gele” lampen resteren circa 22.000 lichtpunten die energiezuiniger zijn dan “gele” lampen. Deze lampen worden geleidelijk verder omgezet naar LED.

Het gemiddelde jaarverbruik per lichtpunt is de laatste jaren sterk gedaald van 290 Watt naar 190 watt per lichtpunt. Ondanks de areaalgroei van bijna 30% over de afgelopen 10 jaar is het totale energieverbruik met circa 16% afgenomen. Ook is het vanwege de ombouw naar LED lampen steeds minder nodig om lichtpunten preventief te vervangen.

Een nieuw beleidsplan Verlichting is in voorbereiding en zal naar verwachting in 2020 kunnen worden vastgesteld.

VRI

Het onderhoud van de verkeersregelinstallaties (VRI) gaat conform eerdere jaren door in 2020. We zetten verder in op “slimme” VRI’s (I-VRI). Dit wordt gefinancierd door Beter benutten en Leefomgeving. Alle VRI’s die worden vervangen, worden vervangen door I-VRI’s. Met behulp van I-VRI’s ontstaan er mogelijkheden om hulpdiensten beter door de stad te begeleiden. Daarnaast maken I-VRI’s het mogelijk om met zelfrijdende auto’s te communiceren. De vervanging van de VRI’s wordt zoveel mogelijk gecombineerd met infrastructurele werken.

Om de installaties nog betrouwbaarder te laten werken worden er aftelunits en akoestische signaalgevers geplaatst die indien zij storen vanuit onze verkeerscentrale waar te nemen zijn. Het doel is door continu te monitoren op werking van alle onderdelen, snel gereageerd kan worden op eventuele effecten, zodat gebruikers zo weinig mogelijk hinder ondervinden van eventuele defecten.

Wat kost het?

Onderhoudsgroep

Areaal

een heid

kengetal onderhoud

Begroting 2020

Groen incl. bomen

10.973.000

 m2

€ 0,76

€ 8.341.012

Speelvoorzieningen

3.165

 st.

€ 310,72

€ 983.420

Meubilair

62.813

 st.

€ 18,37

€ 1.154.042

Verhardingen

9.305.000

 m2

€ 0,60

€ 5.625.872

Reiniging

20.278.000

 m2

€ 0,27

€ 5.400.298

Civieltechnische kunstwerken

127.386

 m2

€ 12,32

€ 1.568.822

Openbare verlichting

33.773

 st.

€ 41,18

€ 1.390.607

Verkeersregelinstallaties

97

 st.

€ 7.879,13

€ 764.276

Riolering

811.088

 m

€ 5,52

€ 4.477.624

Water en havens

5.672.528

 m2

€ 0,42

€ 2.386.996

Totaal

20.278.000

€ 1,58

€ 32.092.969